Atılım Günlük Haber Bülteni Ana Sayfası
 
240 yıllık hükümdarlığın sonu -Dipak Sapkota

Dipak Sapkota*

240 yıllık Shah Hükümranlığı sona erdi. Zalim ve düzenbaz kralın saltanatı sefahat, kan, hazineler, komplolar, Nepal Halkına uygulanan canavarca baskılar ve sömürü üzerine kuruluydu. Hükümdarlık feodal milliyetçilik kılıfını giyiyordu, ancak özünde tüm taçlarını korumak için her şeyden vazgeçmeye hazırlardı.

1768’de Gorkha Emirliği’nden Prithvi Narayan Shah mevcut küçük devletleri fethederek birleşik bir Nepal yarattı. Tüm bunlar, ABD’nin kurulmasından yedi yıl önce oluyordu.

1768 yılında Katmandu’nun Shah tarafından fethedilmesi ile birlikte Nepal’de Shah hükümdarlığı başlamış oldu. Bundan önce, pek çok ayrı kral tarafından yönetilen bağımsız devletler mevcuttu. Katmandu’nun fethinin ardından Shah hükümdarlığını doğuya ve batıya doğru genişletti. Doğuda fetihlerini tamamladı, ancak batıyı tamamlayamadan öldü. Shah’ın ölümünün ardından Nepal’in birliği Bahadur Shah ve Bhimsen Thapa tarafından tamamlandı. Böylece, Nepal doğuda Tista’dan Batı’da Kuzeybatı Hindistan’a kadar genişlemiş oldu.

Prithvi Narayan Shah’ın ölümünün ardından saraydaki rekabet ve ihanetlerin sonucunda Jang Bahadur Kunwar en sonunda 1846 yılında başbakanlığı ele geçirdi ve Rana’ların başbakanlığının babadan oğula geçmesi kanunu yürürlüğe soktu. Gelecek 104 yıl boyunca, Shah kralları kuklalar olarak başta kaldılar. Jang Bahadur, Nepal’de iktidarını sağlamlaştırmak için rakip soylardan pek çok kişiyi katletti.

Hindistan’ın bağımsızlığını elde etmesi ve Nepal gençliği arasında politik bilinç düzeyinin yükselmesi ile birlikte Ranaların despotik yönetimine karşı hareketler ortaya çıkmaya başladı. Ranalar ve Shahlar arasındaki çelişki 1950’de doruk noktasına ulaştı ve Kral Tribhuvan, Rana’lardan kaçarak Hindistan’a sığındı. Ranalar ise o zamanlar henüz bir çocuk olan Gyanendra’yı tahta oturttular. O dönemde, Nepal Komünist Partisi, Nepal Kongre Partisi ve Praja Parishad gibi pek çok politik parti Ranaların egemenliğine karşı mücadele ediyorlardı.

1950 yılında Shahlar, Ranalar ve Hindistan arasında Delhi’de üçlü bir anlaşma imzalandı ve Shah Hükümdarlığı yeniden kuruldu. Yeniden başa geçmenin ardından Kral Tribhvuwan, yeni bir anayasa yazılması için Anayasa Meclisi’ni toplama konusunda söz verdi. Ancak, selefleri bu anlaşmaya uymadı. 1960 yılında, Kral Mahendra seçilmiş hükümeti görevden aldı ve 30 yıl boyunca hüküm sürecek olan otokratik Panchayat sistemini yürürlüğe soktu.

Nepal halkı ise, Panchayat sistemine karşı mücadele etmeye devam etti. Öğrenciler, 1979 yılında Panchayat sistemine karşı ayaklandı ve bu ayaklanma Kral Birendra’nın bir referandum düzenleme konusunda geri adım atmasına neden oldu. Ancak Panchayat sistemi, Nepal Halkının demokrasi özlemlerini yanlış yönlendirerek komplolar kurdu. 1990 yılında, halk büyük bir hareket başlattı (janandolan) ve bu hareket sonucunda 30 yıllık Panchayat sistemi sona erdi.

Shahların egemenliği altında çok partili sistem yeniden oluşturuldu. Ancak bu dönemde, politik liderler Kral tarafından yönetildi. Kral ve onun takipçileri aşamalı olarak iktidar alanlarını genişlettiler. 1996 yılında monarşiyi devirmek ve yeni bir halk demokrasisi kurmak için NKP(M) halk savaşını başlattı.

1 Haziran 2001’de Kral Birendra ve tüm ailesi rezil bir kraliyet suikasti ile öldürüldü. Bazı Nepal partileri ve Nepal halkı bu katliam nedeni ile Gyanendra Shah’ı ve oğlunu suçladı. Suikastin ardından, NKP(M) monarşinin sona erdiğini açıkladı ve tüm diğer politik partileri cumhuriyeti kurmak için göreve çağırdı. Ancak diğer partiler monarşinin karşısında durmaya cesaret edemediler. Başa geçmesinin ardından Gyanendra Shah mutlak iktidarı eline geçirmek için her şeyi yaptı. 1 Şubat 2005’te seçilmiş hükümeti görevden aldı ve tüm iktidarı ele geçirerek kendi liderliğinde bir hükümet kurdu. Parlamento partileri, bu durumu protesto etmeye devam ettiler, ama protestoları Gyanendra’yı kontrol edecek güçte değildi.

Başarısız hareketlerden yorulan politik partiler, 10 yıldır halk savaşını yürüten Maoistlele işbirliği yapmaya karar vardi. NKP(M) ve yedi politik parti 22 Kasım 2005’te (12 noktalı anlaşma olarak bilinen) bir anlaşmaya vardı. Bu anlaşma 240 yıllık monarşinin yıkılışının en temel adımıydı. Maoistler ve parlamento partileri arasında varılan anlaşma büyük bir halk hareketi ile taçlandı. Sonuç olarak Nisan 2006’da Gyanendra Shah istifaya zorlandı.

Aralık 2007’de Maoistlerin seçimlerin ardından monarşinin yıkılması önerisi üzerinde anlaşıldı. 5 ay sonra, Nisan 2008’de tarihi Kurucu Meclis seçimleri düzenlendi. Maoistler tek büyük parti oldu. İlk Anayasa (Kurucu) Meclisi toplantısı 28 Mayıs 2008’de düzenlendi ve 240 yıllık Shah monarşisinin sona erdiğini ilan etti.

Prithvi Narayan Shah’tan sonra Shah Hükümdarlığının kralları beceriksiz, zalim ve ahlaksızdı. Saray, komploların, kan dökmenin ve ahlaksızlığın merkezi olmuştu. Kimileri Trailokya’nın Ranalara karşı savaşan cesur biri olduğuna inanır. Pek az kişi Mahendra’yı toprak reformunu, sanayileşmeyi başlatan bir feodal milliyetçi olarak adlandırır ve bazıları da Kral Birendra’yı 1990’da halkı katletmek yerine onlarla uzlaşan biri olarak anar.

Shah Hükümdarlığı kanla doğdu, ancak sonu barışçıl oldu. Son kral suikastlerle başa geldi. Gyanendra’nın başa gelmesinden 7 yıl sonra o yalnızca kendi tahtını değil aynı zamanda Shah hükümdarlığını da kaybetti. Bu, 21.yy’da sona eren ilk monarşidir. Maoist lider Prachanda Nepal’in tüm dünyaya bir mesaj verebileceğini söylemişti. Monarşinin barışçıl biçimde yıkılması, dünyanın geri kalanı için güçlü bir mesaj olacaktır.

Shah Hükümdarlığının Kronolojisi

1768 – Shah Kralı Prithvi Narayan Shah, Katmandu’yu fethetti ve Nepal Krallığını tek bir devlet olarak kurdu.

1846 – Jang Bahadur Kunwar, Başbakanlığı ele geçirdi ve Ranaların babadan oğula başbakan kalması sistemini yürürlüğe soktu.

1950 – Shah soyundan Kral Tribhuvan, Rana yönetimini protesto etmek için Hindistan’a kaçtı.

1951 - Kral Tribhuvan, Rana hegemonyasını çökerterek Nepal’e geri döndü. Anayasa Meclisi’ni toplamak ve yeni bir anayasa yazmak konusunda söz verdi.

1959 - Kral Mahendra yeni bir anayasa oluşturdu ve ulusal meclis için ilk genel seçimler düzenlendi.

1962 - Kral Mahendra partisiz bir panchayat sistemini ilan etti ve seçilmiş hükümeti azletti.

1979 – Kral Birendra yurt çapındaki öğrenci eylemlerinin ardından bir referandum çağrısı yaptı.

1990 – Bir halk hareketinin ardından, Kral Birendra politik partiler üzerindeki yasakları kaldırdı ve anayasal monarşiye önayak oldu.

1996 – Nepal Komünist Partisi (Maoist) yeni demokratik cumhuriyet için halk savaşını başlattı.

2001 – Kral Birendra tüm ailesi ile birlikte bir kraliyet suikastine kurban gitti. Gyanendra Shah kral ilan edildi.

2005 - Gyanendra Shah hükümeti azletti ve tüm iktidarı eline aldı. NKP(M) ve yedi politik parti monarşinin yıkılmasını öngören 12 maddelik tarihi bir anlaşma imzaladı.

2006 - Gyanendra Shah kendisini geri adım atmaya zorlayan bir halk hareketinin ardından parlamentoyu yeniden açmak ve doğrudan egemenliğine son vermek zorunda kaldı.

2007 – Geçici Parlamento, geçici bir anayasa oluşturdu ve anayasa yürürlüğe geçti. Nisan ayında, NKP(M)’li bakanların da katılımı ile geçici hükümet, oluşturuldu. Aralık ayında geçici parlamento Anayasa Meclisi’nin ilk toplantısında ülkenin federal demokratik bir cumhuriyet olarak ilan edileceğini duyuran bir anlaşma onayladı.

10 Nisan 2008 – Ülke çapında Anayasa Meclisi seçimleri gerçekleştirildi. Nepal Komünist Partisi (Maoist), Anayasa Meclisi’ndeki en büyük parti oldu.

28 Mayıs 2008- Nepal, Anayasa Meclisi tarafından Federal Demokratik bir cumhuriyet olarak ilan edildi.

*Nepal Komünist Partisi (Maoist)'in Kızıl Yıldız adlı 15 günlük yayın organdan çevirdik. Yazı, 01-15 Haziran tarihli Kızıl Yıldız'dandır.